ــند] 15[. یکــی از مدل هایــی کــه ب ه منظ ور برنام ه ری زی جه ت تغیی ر رفتاره ای غی ر بهداش تی و ارتق اء س امت وج ود دارد م دل ارتق اء س امت پن در میباش د 7], 16[ ک ه در س ال 1996 ب ه عن وان چه ار چوب ی ب رای تعیی ن رفتاره ای ارتق اء دهن ده س امت در نظ ر گرفت ه ش ده اس ت] 71-19[. مطالع ات بس یاری ب ر کارب رد ای ن م دل در کنت رل عوام ل خط ر مرتب ط ب ا چاق ی تاکی د کردهان د] 20[. ب ا توج ه ب ه اهمی ت تغذی ه ب ه عن وان یک ی از مهمتری ن رفتاره ای ارتقاءدهنده س امت در ای ن مطالع ه نی ز ب ر تعیی ن وضعی ت رفتاره ای تغذی های ب ر اس اس اس تراتژی های م دل پن در تاکی د ش ده اس ت] 21[. دلی ل تاکیــد بــر اســتفاده از ســازههای الگــوی ارتقــاء ســامت پنــدر ،جامعی ت و کارب رد آن در ش ناخت عوام ل تعیی ن کنن ده رفت ار ،در بی ش از چه ل مطالع ه ب رای پیش گویی رفتاره ای ارتقاءدهن ده س امت در زمین ه س بک زندگ ی، ورزش و ع ادات تغذی ه ای اس ت 24-22][. ســازههای پیشــگویی کننــده و توضیــح دهنــده رفتــار بهداش تی در م دل پنــدر شــامل فوائــد درک شــده عم ل، موانــع درک ش ده عم ل، خودکارآم دی درک ش ده، احس اس مرتب ط ب ا رفت ار، تعه د ب ه عم ل، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن ف ردی و تأثی ر گذارنــده هــای موقعیتــی می باشــد] 25, 62[.
بــا توجــه بــه تاکیدهــای ســازمان جهانــی بهداشــت بــر اهمیــت ارتق اء س امت و معرف ی س امت زن ان ب ه عن وان ش اخص رش د کش ورها و نی از ب ه مطالع ه و کار روی ای ن قش ر ک ه س تون اصل ی و تاثیرگ ذار خان واده هس تند] 17, 27[ موج ب ش د ت ا پژوهش ی بــا هــدف تعییــن رفتــار تغذیــهای و عوامــل پیــش بینــی کننــده آن بــر اســاس الگــوی ارتقــای ســامت پنــدر در زنــان بــا وزن ب الا مراجع ه کنن ده ب ه درمانگاهه ای بیمارس تان فاطمی ه ش هر همــدان در ســال 1393 انجــام گــردد.
روش کار
ای ن مطالع ه توصیف ی مقطع ی روی 384 زن ب ا وزن ب الا مراجع ه کننــده بــه درمانــگاه بیمارســتان فاطمیــه در ســال 1393 انجــام ش د. چارچ وب نظ ری م ورد اس تفاده در ای ن پژوه ش، اس تفاده از س ازههای الگ وی ارتق اء س امت پن در بـرای تعیی ن وضعی ت رفتــار تغذیــهای بــود. بــا توجــه بــه مطالعــات قبــل] 28[ کــه مش خص ش ده اس ت ح دود 76% زن ان ع ادات غذای ی نامناس ب دارن د و ب ا در نظ ر گرفت ن فاصل ه اطمین ان 95 درص د و حداق ل تفــاوت معنــاداری 4/2 درصــد حجــم نمونــه مطالعــه مــورد نظــر 384 نف ر ب رآورد ش د. جه ت انج ام پژوه ش، پ س از کس ب مج وز از معاونــت تحقیقــات و فنــاوری دانشــگاه و ریاســت بیمارســتان فاطمی ه، از واحده ای م ورد پژوه ش رضایتنام ه آگاهان ه و کتب ی کس ب ش د، ب رای افراد ب ا تحصی ات پایین و یا بی س واد پرسش نامه توس ط پرسش گر و از طری ق مصاحب ه ش فاهی تکمیل گردید. س پس از بیــن کل زنــان بــا وزن بــالا مراجعــه کننــده بــه درمانگاههــای بیمارس تان فاطمی ه هم دان 384 نف ر از آن ان ک ه دارای معیاره ای ورود ب ه مطالع ه بودن د ب ه ص ورت در دس ترس انتخ اب ش دند ،ســپس پژوهشــگر ضمــن معرفــی خــود و بیــان اهــداف پژوهــش و اطمینــان از اینکــه اطاعــات افــراد محرمانــه خواهــد مانــد پرسش نامه ها را جه ت تکمی ل در اختی ار ش رکت کنن دگان ق رار داد.
معی ار ورود اف راد م ورد مطالع ه ش امل: س ن 18 س ال ب ه ب الا ،شــاخص تــوده بدنــی 25 و بالاتــر، عــدم ناتوانــی جســمی یــا بیماریه ای زمین های ک ه در رعای ت رژی م غذای ی مؤث ر باش د و از ط رف پزش ک تأیی د ش ده باش د، تمای ل ب ه ش رکت و هم کاری در پژوه ش، ع دم ب ارداری و ش یردهی ط ی دوره پژوه ش، ع دم ســابقه حــوادث حــاد منجــر بــه بــروز مشــکل روحــی و جســمی ط ی ی ک م اه گذش ته، ع دم مص رف داروهای ی ک ه ب ر چاق ی اث ر داش ته باش ند )مانن د: قرص ه ای ضدب ارداری و(… ب ود. معیاره ای خ روج از مطالع ه نی ز ش امل: ع دم تمای ل ش رکت کنندهه ا ب ه ادام ه ش رکت در پژوه ش، خ روج از مطالع ه ب ه ه ر دلی ل ط ی انج ام مطالع ه مانن د ف وت و نق ل م کان ب ود.
اب زار جم ع آوری دادهه ا پرسش نامه محق ق س اخته ش امل 3 قس مت ب ود: قس مت ال ف- اطاع ات دموگرافی ک و ش اخص تــوده بدنــی بــود کــه بــر اســاس تقســیم وزن بــر حســب گیلوگ رم ب ر ق د ب ر حس ب مت ر ب ه ت وان 2 محاس به ش د .افــراد بــا شــاخص تــوده بدنــی بیــن 25-29/9 بــه عنــوان اضاف ه وزن و ش اخص ت وده بدن ی بیش تر از 9/29 ب ه عن وان چ اق در نظ ر گرفت ه ش دند] 1[. ب رای ان دازه گی ری ش اخص ت وده بدن ی، وزن اف راد ب ا دق ت 500 گ رم و ق د ب ا دق ت 1 س انتی مت ر ب ا اس تفاده از ت رازوی دیجیت ال seca و قدس نج seca ب دون کف ش و ب ا حداق ل پوش ش و ایس تاده ب ا حالت ی ک ه س ر در راس تای ب دن باش د ان دازه گی ری ش د] 1[. جهت تعیی ن اعتب ار علم ی ت رازو ب ا ی ک وزن هٔ مش خص، وزن مورد بررس ی قرارگرف ت و پ س از 10 ب ار توزی ن، مج دداً صح ت کار تــرازو بررســی شــد. همچنیــن روزانــه ابزارهــا توســط پژوهش گران جه ت رس یدن ب ه نتای ج یکس ان کنت رل ش دند.
قســمت ب- پرسشــنامه محقــق ســاخته ســازه های مــدل پنــدر کــه شــامل شــش بعــد: ســازه های فوائــد درک شــده عمــل) 11 ســؤال(، موانــع درک شــده عمــل) 11 ســؤال( ،خ ود کارآم دی درک ش ده) 12 س ؤال(، احس اس مرتب ط ب ا رفت ار) 5 س ؤال در رابط ه ب ا احساس ات مثب ت و 6 س ؤال در رابط ه ب ا احساس ات منف ی(، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن فردی 11) س ؤال( و تأثی ر گذارن ده ه ای موقعیت ی) 6 س ؤال( در مقی اس لیک رت 5 گزین های )خیل ی زی اد 5، زی اد 4، نس بتاً 3، کــم 2 و خیلــی کــم 1( و تعهــد بــه طــرح عمــل) 21 س ؤال( در مقی اس 4 گزین ه ای )هرگ ز 1، گاه ی 2، اغل ب 3 و همیش ه 4( ب ود.
قســمت ج- پرسشــنامه محقــق ســاخته رفتــار تغدیــه ای: شــامل 20 ســؤال کــه در مقیــاس 4 گزینــهای )هرگــز 1، گاه ی 2، اغل ب 3 و همیش ه 4( رتب ه بن دی ش ده ب ود. ب رای رتبــه بنــدی نمــرات هــر یــک از ســازه های مــدل و رفتــار تغذی ه ای ب ا نظ ر مش اور محت رم آم ار، نم ره کل ه ر ی ک از پرسشــنامهها بــر مبنــای 100 محاســبه شــد و میانگیــن نمــره