بررسی رفتار تغذیه ای و عوامل پیش بینی کننده آن بر اساس الگوی ارتقاء سلامت پندر در زنان با وزن بالا مراجعه کننده به درمانگاههای بیمارستان فاطمیه شهر همدان
مسعود خداویسی 1، افسر امیدی 2،*، شیما فرخی 3، علیرضا سلطانیان 4
مرک ز تحقیق ات مراقب ت بیماریه ای مزم ن در من زل، دانش گاه عل وم پزش کی هم دان، هم دان ،ایران
مرکز تحقیقات مراقبت های مادر و کودک، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
دانشجوی ارشد پرستاری بهداشت جامعه، دانشگاه علوم پزشکی همدان، همدان، ایران
مرک ز تحقیق ات م دل س ازی بیماری ه ای غی ر واگی ر، دانش گاه عل وم پزش کی هم دان، هم دان ،ایران
108493424156

* نویس نده مس ئول: افس ر امی دی، مرک ز تحقیق ات مراقبته ای م ادر و ک ودک، دانش گاه عل وم پزش کی هم دان، هم دان، ای ران. ایمی ل: afsar_ omidi@yahoo.com
چکیده
مقدمــه: تغیی رات ش یوه زندگ ی و ع ادات غذای ی م ردم جه ت اس تفاده از غذاه ای چ رب و ان رژی زا و کاه ش فعالی ت فیزیک ی موج ب ش یوع روب ه رش د اضاف ه وزن و چاق ی در زن ان ش ده اس ت. ای ن مطالع ه ب ا ه دف تعیی ن وضعی ت رفت ار تغذی ه ای زن ان ب ا وزن ب الا ب ر اس اس الگ وی ارتق ای س امت پن در انج ام ش د.
روش کار: در ای ن مطالع ه توصیف ی- مقطع ی 384 زن ب ا ش اخص ت وده بدن ی بیش تر از 25 ب ه ص ورت در دس ترس انتخ اب ش دند. جامع ه پژوه ش ش امل تم ام زن ان ب ا وزن ب الا، مراجع ه کنن ده ب ه درمانگاهه ای بیمارســتان فاطمیــه شــهر همــدان در ســال 1393 می باشــد. گــردآوری اطاعــات از طریــق پرسشــنامه س ازه های م دل پن در و رفت ار تغذی ه ای انج ام ش د. دادهه ا ب ا اس تفاده از ن رم اف زار SPSS ویراس ت 16 و آزمونه ای همبس تگی و تحلی ل رگرس یون م ورد تجزی ه و تحلی ل ق رار گرفتن د.
مقدمه
چاق ی و ع وارض آن در کش ورهای توس عه یافت ه یک ی از عمده ترین عل ل م رگ و می ر محس وب میش وند. تغیی رات ش یوه زندگ ی و ع ادات غذای ی م ردم جه ت اس تفاده از غذاه ای چ رب و ان رژی زا و کاه ش فعالی ت فیزیک ی موج ب رش د روز اف زون اضاف ه وزن و چاقــی در کشــورهای در حــال توســعه و توســعه یافتــه شــده اس ت] 3-1[. ب ه گ زارش س ازمان جهان ی بهداش ت ش مار افـراد دارای اضاف ه وزن و چ اق ت ا س ال 2015، ح دود 5/1 میلی ون نف ر افزای ش خواه د یاف ت] 4[. ب ا وج ود اینک ه اضاف ه وزن و چاق ی در هــر ســن و جنســی دارای شــیوع بالایــی اســت امــا تحقیقــات نش ان داده اس ت ک ه از 6/32 میلی ون آمریکای ی دچ ار اضاف ه وزن ی ا چاق ی، زن ان اس تعداد بیش تری ب رای چ اق ش دن دارن د] 5[ کــه ایــن شــیوع بــالا در زنــان ســالمند ایرانــی نیــز دیــده شــده اســت. مطالعــات نشــان داده کــه در ایــران 6/28 درصــد از افــراد دارای اضاف ه وزن و 8/10 درص د چ اق و 4/3 درص د دچ ار چاق ی بیم ار گون ه می باش ند. ام روزه ب ا افزای ش س ن و تغیی رات ش یوه زندگ ی، زن ان بیش تر از گذش ته در مع رض خط ر مواج ه ب ا چاق ی و اضاف ه وزن میباش ند] 6[ و ای ن ش یوع ب الا در زن ان ایران ی ک ه در مقاب ل عــوارض چاقــی آسـیب پذیرتـر هس تند گــزارش شــده اســت] 7, 8[. نتایــج تحقیقــات، منطقی تریــن و کــم هزینه تریــن راه پیشــگیری از چاقــی و کاهــش مــرگ و میــر را اصــاح روش زندگ ی ای ن گ روه پیش نهاد ک رده اس ت] 9, 01[.
تغییــر الگــوی تغذیــه و تمایــل بــه مصــرف مــواد مــواد غذایــی پرکالــری و کــم ارزش از جملــه مصادیــق اثــرات شــیوه زندگــی جدیــد میباشــد. لــذا اهمیــت اصــاح الگــوی غذایــی بــه عنــوان یکــی از مهم تریــن عوامــل اصــاح شــیوه زندگــی و پیشــگیری از بیماریهــای غیرواگیــر توجــه ویــژهای را بــه خــود جلــب کــرده اســت] 11[. تحقیقــات نشــان داده میــزان آگاهــی و عملکــرد تغذی ه ای زن ان ایران ی در س طح مطلوب ی نیس ت] 12[ و اخت الات تغذیــه ای، یــک عامــل خطــر شــایع بــرای بســیاری از اختــالات بالینــی آنهــا اســت] 31[.
بنابرای ن ب ا توج ه ب ه اهمی ت س امت زن ان ب ه عن وان یک ی از مهم تریــن گروههــای در معــرض خطــر و آســیب پذیــر] 14[ و بــا توج ه ب ه نق ش مه م آن ان در حف ظ س امت س ایر اعض ای خانواده ای ن گ روه از جامع ه ب ه عن وان ی ک گ روه ه دف مناس ب ب رای بررس ی وضعی ت رفت ار تغذی ه ای و اص اح رفت ار تغذی ه ای و در کل ارتقــاء ســامت مطــرح میباشــند] 15[. یکــی از مدل هایــی کــه ب ه منظ ور برنام ه ری زی جه ت تغیی ر رفتاره ای غی ر بهداش تی و ارتق اء س امت وج ود دارد م دل ارتق اء س امت پن در میباش د 7], 16[ ک ه در س ال 1996 ب ه عن وان چه ار چوب ی ب رای تعیی ن رفتاره ای ارتق اء دهن ده س امت در نظ ر گرفت ه ش ده اس ت] 71-19[. مطالع ات بس یاری ب ر کارب رد ای ن م دل در کنت رل عوام ل خط ر مرتب ط ب ا چاق ی تاکی د کردهان د] 20[. ب ا توج ه ب ه اهمی ت تغذی ه ب ه عن وان یک ی از مهمتری ن رفتاره ای ارتقاءدهنده س امت در ای ن مطالع ه نی ز ب ر تعیی ن وضعی ت رفتاره ای تغذی های ب ر اس اس اس تراتژی های م دل پن در تاکی د ش ده اس ت] 21[. دلی ل تاکیــد بــر اســتفاده از ســازههای الگــوی ارتقــاء ســامت پنــدر ،جامعی ت و کارب رد آن در ش ناخت عوام ل تعیی ن کنن ده رفت ار ،در بی ش از چه ل مطالع ه ب رای پیش گویی رفتاره ای ارتقاءدهن ده س امت در زمین ه س بک زندگ ی، ورزش و ع ادات تغذی ه ای اس ت 24-22][. ســازههای پیشــگویی کننــده و توضیــح دهنــده رفتــار بهداش تی در م دل پنــدر شــامل فوائــد درک شــده عم ل، موانــع درک ش ده عم ل، خودکارآم دی درک ش ده، احس اس مرتب ط ب ا رفت ار، تعه د ب ه عم ل، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن ف ردی و تأثی ر گذارنــده هــای موقعیتــی می باشــد] 25, 62[.
بــا توجــه بــه تاکیدهــای ســازمان جهانــی بهداشــت بــر اهمیــت ارتق اء س امت و معرف ی س امت زن ان ب ه عن وان ش اخص رش د کش ورها و نی از ب ه مطالع ه و کار روی ای ن قش ر ک ه س تون اصل ی و تاثیرگ ذار خان واده هس تند] 17, 27[ موج ب ش د ت ا پژوهش ی بــا هــدف تعییــن رفتــار تغذیــهای و عوامــل پیــش بینــی کننــده آن بــر اســاس الگــوی ارتقــای ســامت پنــدر در زنــان بــا وزن ب الا مراجع ه کنن ده ب ه درمانگاهه ای بیمارس تان فاطمی ه ش هر همــدان در ســال 1393 انجــام گــردد.
روش کار
ای ن مطالع ه توصیف ی مقطع ی روی 384 زن ب ا وزن ب الا مراجع ه کننــده بــه درمانــگاه بیمارســتان فاطمیــه در ســال 1393 انجــام ش د. چارچ وب نظ ری م ورد اس تفاده در ای ن پژوه ش، اس تفاده از س ازههای الگ وی ارتق اء س امت پن در بـرای تعیی ن وضعی ت رفتــار تغذیــهای بــود. بــا توجــه بــه مطالعــات قبــل] 28[ کــه مش خص ش ده اس ت ح دود 76% زن ان ع ادات غذای ی نامناس ب دارن د و ب ا در نظ ر گرفت ن فاصل ه اطمین ان 95 درص د و حداق ل تفــاوت معنــاداری 4/2 درصــد حجــم نمونــه مطالعــه مــورد نظــر 384 نف ر ب رآورد ش د. جه ت انج ام پژوه ش، پ س از کس ب مج وز از معاونــت تحقیقــات و فنــاوری دانشــگاه و ریاســت بیمارســتان فاطمی ه، از واحده ای م ورد پژوه ش رضایتنام ه آگاهان ه و کتب ی کس ب ش د، ب رای افراد ب ا تحصی ات پایین و یا بی س واد پرسش نامه توس ط پرسش گر و از طری ق مصاحب ه ش فاهی تکمیل گردید. س پس از بیــن کل زنــان بــا وزن بــالا مراجعــه کننــده بــه درمانگاههــای بیمارس تان فاطمی ه هم دان 384 نف ر از آن ان ک ه دارای معیاره ای ورود ب ه مطالع ه بودن د ب ه ص ورت در دس ترس انتخ اب ش دند ،ســپس پژوهشــگر ضمــن معرفــی خــود و بیــان اهــداف پژوهــش و اطمینــان از اینکــه اطاعــات افــراد محرمانــه خواهــد مانــد پرسش نامه ها را جه ت تکمی ل در اختی ار ش رکت کنن دگان ق رار داد.
معی ار ورود اف راد م ورد مطالع ه ش امل: س ن 18 س ال ب ه ب الا ،شــاخص تــوده بدنــی 25 و بالاتــر، عــدم ناتوانــی جســمی یــا بیماریه ای زمین های ک ه در رعای ت رژی م غذای ی مؤث ر باش د و از ط رف پزش ک تأیی د ش ده باش د، تمای ل ب ه ش رکت و هم کاری در پژوه ش، ع دم ب ارداری و ش یردهی ط ی دوره پژوه ش، ع دم ســابقه حــوادث حــاد منجــر بــه بــروز مشــکل روحــی و جســمی ط ی ی ک م اه گذش ته، ع دم مص رف داروهای ی ک ه ب ر چاق ی اث ر داش ته باش ند )مانن د: قرص ه ای ضدب ارداری و(… ب ود. معیاره ای خ روج از مطالع ه نی ز ش امل: ع دم تمای ل ش رکت کنندهه ا ب ه ادام ه ش رکت در پژوه ش، خ روج از مطالع ه ب ه ه ر دلی ل ط ی انج ام مطالع ه مانن د ف وت و نق ل م کان ب ود.
اب زار جم ع آوری دادهه ا پرسش نامه محق ق س اخته ش امل 3 قس مت ب ود: قس مت ال ف- اطاع ات دموگرافی ک و ش اخص تــوده بدنــی بــود کــه بــر اســاس تقســیم وزن بــر حســب گیلوگ رم ب ر ق د ب ر حس ب مت ر ب ه ت وان 2 محاس به ش د .افــراد بــا شــاخص تــوده بدنــی بیــن 25-29/9 بــه عنــوان اضاف ه وزن و ش اخص ت وده بدن ی بیش تر از 9/29 ب ه عن وان چ اق در نظ ر گرفت ه ش دند] 1[. ب رای ان دازه گی ری ش اخص ت وده بدن ی، وزن اف راد ب ا دق ت 500 گ رم و ق د ب ا دق ت 1 س انتی مت ر ب ا اس تفاده از ت رازوی دیجیت ال seca و قدس نج seca ب دون کف ش و ب ا حداق ل پوش ش و ایس تاده ب ا حالت ی ک ه س ر در راس تای ب دن باش د ان دازه گی ری ش د] 1[. جهت تعیی ن اعتب ار علم ی ت رازو ب ا ی ک وزن هٔ مش خص، وزن مورد بررس ی قرارگرف ت و پ س از 10 ب ار توزی ن، مج دداً صح ت کار تــرازو بررســی شــد. همچنیــن روزانــه ابزارهــا توســط پژوهش گران جه ت رس یدن ب ه نتای ج یکس ان کنت رل ش دند.
قســمت ب- پرسشــنامه محقــق ســاخته ســازه های مــدل پنــدر کــه شــامل شــش بعــد: ســازه های فوائــد درک شــده عمــل) 11 ســؤال(، موانــع درک شــده عمــل) 11 ســؤال( ،خ ود کارآم دی درک ش ده) 12 س ؤال(، احس اس مرتب ط ب ا رفت ار) 5 س ؤال در رابط ه ب ا احساس ات مثب ت و 6 س ؤال در رابط ه ب ا احساس ات منف ی(، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن فردی 11) س ؤال( و تأثی ر گذارن ده ه ای موقعیت ی) 6 س ؤال( در مقی اس لیک رت 5 گزین های )خیل ی زی اد 5، زی اد 4، نس بتاً 3، کــم 2 و خیلــی کــم 1( و تعهــد بــه طــرح عمــل) 21 س ؤال( در مقی اس 4 گزین ه ای )هرگ ز 1، گاه ی 2، اغل ب 3 و همیش ه 4( ب ود.
قســمت ج- پرسشــنامه محقــق ســاخته رفتــار تغدیــه ای: شــامل 20 ســؤال کــه در مقیــاس 4 گزینــهای )هرگــز 1، گاه ی 2، اغل ب 3 و همیش ه 4( رتب ه بن دی ش ده ب ود. ب رای رتبــه بنــدی نمــرات هــر یــک از ســازه های مــدل و رفتــار تغذی ه ای ب ا نظ ر مش اور محت رم آم ار، نم ره کل ه ر ی ک از پرسشــنامهها بــر مبنــای 100 محاســبه شــد و میانگیــن نمــره ســازه های فوائــد درک شــده عمــل، خــود کارآمــدی درک شــده، احســاس مثبــت مرتبــط بــا رفتــار، تعهــد بــه عم ل، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن ف ردی، تأثی ر گذارن ده ه ای موقعیت ی و رفت ار تغذی ه ای در س ه س طح مطل وب )میانگی ن نم ره بالات ر از 75(، متوس ط )میانگی ن نم ره بی ن 57-05( و نامطل وب )میانگی ن نم ره کمت ر از 50( و میانگی ن نم رات س ازههای موان ع درک ش ده عم ل و احس اس منف ی مرتب ط بــا رفتــار در ســه ســطح نامطلــوب )میانگیــن نمــره بالاتــر از 75(، متوســط )میانگیــن نمــره بیــن 50-75( و مطلــوب )میانگی ن نم ره کمت ر از 50( رتب ه بن دی ش دند.
جهــت تعییــن روایــی محتوایــی پرسشــنامه های محقــق ســاخته، پرسشــنامه های ســازه های مــدل پنــدر و رفتــار تغذی های ب ا اس تفاده از مناب ع معتب ر علم ی، تهی ه و پ س از آن در اختیــار 10 نفــر از اســاتید دانشــکده پرســتاری و مامایــی و بهداشــت کــه دارای تخصــص و تجربــه کافــی بودنــد قرارگرفــت و اصاحــات مــورد نظــر ایشــان، اعمــال و روایــی محتوایــی آن تأییــد گردیــد. جهــت تعییــن پایایــی پرسشــنامهها، آزمــون پایلــوت بــه حجــم نمونــه 20 نفــر از زن ان دارای معیاره ای ورود ب ه مطالع ه انج ام ش د و س پس مج دداً آزم ون 2 هفت ه بع د توس ط هم ان نمونهه ا تک رار ش د و ضری ب همبس تگی آن محاس به ش د. ضری ب پایای ی پرسشــنامهها بــا اســتفاده از ضریــب همبســتگی پیرســون ب رای ه ر ی ک از س ازههای مناف ع درک ش ده، موان ع درک ش ده، احس اس مرتب ط ب ا رفت ار، خودکارآم دی درک ش ده ،تاثیرگذارنــده هــای فــردی، تاثیرگذارنــده هــای موقعیتــی ،تعهــد بــه طــرح عمــل و رفتــار تغذیــهای بــه ترتیــب برابــر بــا 579/0، 418/0، 578/0، 527/0، 567/0، 608/0، 638/0 و 0/827 ب ود. همچنی ن ضری ب همبس تگی کل آزم ون نی ز 0/854 ب ود ک ه در کل پرسش نامهها از پایای ی قاب ل قبول ی برخــوردار بــود.
جهــت انجــام پژوهــش، پــس از کســب مجــوز از معاونــت تحقیق ات و فن اوری دانش گاه و ریاس ت بیمارس تان فاطمی ه ،از واحدهــای مــورد پژوهــش رضایتنامــه آگاهانــه و کتبــی کس ب ش د و واحده ای م ورد پژوه ش ح ق داش تند ک ه در ص ورت ع دم تمای ل ب ه هم کاری در ه ر مرحل ه از مطالع ه خــارج شــوند همچنیــن ایــن پژوهــش در جلســه کمیتــه اخ اق دانش گاه عل وم پزش کی هم دان م ورخ 18/11/93 ب ه شــماره 9/5858/53/16/پ بــه ثبــت رســید.
در مرحل ه اج را جه ت جم ع آوری دادهها، توضیح ات لازم در م ورد نح وه پاس خگویی ب ه س ؤالات در قس مت های مختل ف پرسش نامه داده و س پس ب ا در نظرگرفت ن فرص ت کاف ی) 03 دقیق ه( ب رای پاس خگویی ب ه س ؤالات، پرسش نامه ها توس ط زنــان بــه روش خودگزارشــی تکمیــل و جمــع آوری شــد .ب رای توصی ف مش اهدات جم ع آوری ش ده از ش اخصهایی مانن د میانگی ن، انح راف معی ار، ضری ب همبس تگی و آنالی ز رگرســیون اســتفاده شــد. دادههــا بــا اســتفاده از نــرم افــزار SPSS ویراســت 16 و بــا اســتفاده از آزمونهــای میانگیــن ،انحــراف معیــار، ضریــب همبســتگی و آنالیــز رگرســیون در س طح معن ی داری کمت ر از 05/0 تحلی ل ش د.
یافته ها
ب ا توج ه ب ه اینک ه آزم ون م ورد اس تفاده تحلی ل رگرس یون ب ود تم ام دادهه ا و خطاه ا از توزی ع نرم ال برخ وردار بودن د .آنالیزهــا نشــان داد، میانگیــن ســن زنــان مــورد مطالعــه 10/9 ± 29/38 ســال، میانگیــن شــاخص تــوده بدنــی) kg/
2m(82/2 ± 2/29 بیشــتر زنــان متأهــل و دارای تحصیــات لیس انس بودن د. اغل ب آنه ا خان ه دار، س اکن مناط ق ش هری و اغلــب در خانوارهــای 4 نفــره و دارای 2 فرزنــد بودنــد .حداکثــر درآمــد خانوارهــا بیــن یــک تــا دو میلیــون تومــان ب ود. ب ر اس اس رتب ه بن دی میانگی ن نم رات س ازهها، نم ره س ازه مناف ع درک ش ده در س طح نامطل وب، احس اس مثب ت مرتب ط ب ا رفت ار در س طح مطل وب، خودکارآم دی درک ش ده در س طح نامطل وب، تأثی ر گذارن ده ه ای موقعیت ی در س طح نامطل وب، تأثی ر گذارن ده ه ای بی ن ف ردی ش امل هنج ار بیــن فــردی و الگوســازی بیــن فــردی در ســطح متوســط و تعهــد بــه عمــل نیــز در ســطح متوســط بــود و موانــع درک ش ده و احس اس منف ی مرتب ط ب ا رفت ار در س طح نامطل وب بودن د )ج دول 2(.
جدول 3: همبستگی بین رفتار تغذیه ای با سازه های الگوی ارتقای سامت پندر در زنان مورد مطالعه
سطح معنی داری ضریب همبستگی
> 0/001 0/723 منافع درک شده
> 0/001 -0/767 موانع درک شده
احساس مرتبط با رفتار
> 0/001 0/674 احساس مثبت
> 0/001 -0/761 احساس منفی
> 0/001 0/787 خودکارآمدی درک شده
تأثیر گذارنده های بین فردی
> 0/608 0/026 هنجار فردی
> 0/076 -0/091 الگوسازی فردی
> 0/368 -0/046 تأثیر گذارنده های موقعیتی
> 0/001 تعهد به عمل0/725
جدول 2: میانگین و انحراف معیار سازه های الگوی ارتقاء سامت پندر در زنان مورد مطالعه
وضعیت میانگین ± انحراف معیار نامطلوب 49/82 ± 12/17 منافع درک شده
نامطلوب 77/65 ± 13/12 موانع درک شده
احساس مرتبط با رفتار
متوسط 58/19 ± 17/12 احساس مثبت
نامطلوب 79/81 ± 16/54 احساس منفی
نامطلوب 37/64 ± 11/76 خودکارآمدی درک شده
نامطلوب 49/33 ± 10/16 تأثیر گذارنده های موقعیتی
تأثیر گذارنده های فردی
متوسط 56/22 ± 10/01 هنجارهای بین فردی
متوسط 53/8 ± 12/51 الگوسازی بین فردی
متوسط 57/24 ± 12/19 تعهد به طرح عمل
جدول 1: همبستگی بین رفتارتغذیه ای و مشخصات دموگرافیک زنان مورد مطالعه
سطح معنی داری ضریب همبستگی اطلاعات دموگرافیک
P = 0/042 0/92 تحصیلات
P = 0/035 0/74 درآمد خانوار
P = 0/535 0/03 تعداد افراد خانوار
P = 0/037 شاخص توده بدنی64/0-
میانگیــن نمــره رفتــار تغذیــه ای 50/21 ± 7/38 بــود کــه براســاس نمــرات کســب شــده در ســطح نامطلوبــی بــود .ارتب اط بی ن متغیره ای دموگرافی ک و س ازه های م دل پن در ب ا رفت ار تغذی ه ای ب ا اس تفاده از ضری ب همبس تگی پیرس ون در ج داول 1 و 3 آم ده اس ت. در پای ان ب ا اس تفاده از م دل رگرســیون همبســتگی متغیرهــای مــورد مطالعــه بــا رفتــار تغذیــه ای مــورد بررســی قــرار گرفــت. هــدف ایــن مرحلــه ،تعییــن پیــش بینــی کنندههــای رفتــار تغذیــهای در زنــان مــورد مطالع ه بــود )جــدول 4(.
جدول 4: نتایج آنالیز رگرسیون بین رفتار تغذیه ای و سازه های الگوی ارتقای سامت پندر در زنان مورد مطالعه
شیب خط) b(خطای معیار SE(b)سطح معنی داری
منافع درک شده0/1560/043576/0 = P
موانع درک شده551/0-0/055500/0 = P
احساس مرتبط با رفتار
احساس منفی0/0270/038474/0 = P
احساس مثبت121/0-0/045700/0 = P
خودکارآمدی درک شده0/2520/052100/0 > P
تعهد به عمل0/1190/055330/0 = P
100/0 > R2: 0/82 ،F: 12/75 ،P
بحث
یافتههــا نشــان داد اغلــب زنــان مــورد مطالعــه دارای اضافــه وزن بودن د ک ه مش ابه یافتهه ای مطالع ه ضیغم ی محم دی و هم کاران در بررســی همبســتگی بیــن شــاخص تــوده بدنــی، تصویــر ذهنــی از جســم خــود و افســردگی در زنــان شــهر کــرج می باشــد] 92[. میانگی ن نم ره رفت ار تغذی های در زن ان م ورد مطالع ه در س طح نامطلوب ی ب ود ک ه همس و ب ا نتای ج مطالع ات Scott-Sheldon و ن وروزی نی ا ب ود] 30, 31[. کمتری ن نم رات رفت ار تغذی ه ای س الم مرب وط ب ه ص رف غ ذا در بش قابهای کوچ ک، خ وردن صبحان ه ،اســتفاده از چربیهــای غیــر اشــباع ) روغنهــای مایــع و گیاهــی( ،ع دم اس تفاده از نمک دان هن گام ص رف غ ذا و س ر س فره، مص رف غذاه ا ب ه ص ورت آب پ ز ، بخارپ ز ی ا کباب ی، مص رف روزان ه 8-6 لی وان آب، دریاف ت حداق ل مق دار واح د م ورد نی از از ه ر گ روه غذای ی و ع دم خ وردن غ ذا در حال ت اضط راب و اس ترس ب ود. از جمل ه عل ل ای ن رفتاره ا میت وان ب ه اث رات ش یوه زندگ ی جدی د ب ه ص ورت تغیی ر الگ وی تغذی ه و تمای ل ب ه مص رف م واد غذای ی پرکال ری و ک م ارزش اش اره ک رد.
بیــن درآمــد خانــوار و تحصیــات زنــان بــا رفتــار تغذیــه ای همبس تگی مثب ت و معن اداری وج ود داش ت ک ه تحصی ات ب الا میتوان د در ارتب اط ب ا آگاه ی و توج ه و ت وان مال ی ب الای ای ن قش ر باش د ک ه باع ث بهب ود وضعی ت تغذی های درآن ه ا ش ده اس ت ک ه مش ابه نتای ج مطالع ه عل ی آب ادی و هم کاران ب ود] 31[. در حال ی ک ه در مطالع ه دادی پ ور و هم کاران نتایج ی ب ر خ اف ایــن یافتــه مشــاهده شــد و مصــرف غداهــای آمــاده و ناســالم در قش ر دانش جو و تحصی ل ک رده بی ش از س ایرین مش اهده ش د ک ه ب ه دلی ل دسترس ی س ریع و آس ان، ک م هزین ه ب ودن غداه ای آم اده و کمب ود وق ت ب ه دلی ل مش غله زی اد ب ود] 1[. همچنی ن بیــن شــاخص تــوده بدنــی و رفتــار تغذیــه ای ســالم همبســتگی منف ی و معن اداری وج ود داش ت، یعن ی مص رف بیش تر می وه و س بزیجات و کاه ش مص رف چربیه ای اش باع و غذاه ای آم اده و کنســروی در افــراد بــا شــاخص تــوده بدنــی پایین تــر مشــاهده ش د ک ه همس و ب ا مطالع ه مظف ری و هم کاران می باش د] 23[. مطالعــات دیگــر نیــز نشــان دادهانــد کــه عوامــل مطــرح شــده در بــروز چاقــی مربــوط بــه تغییــرات رفتارهــای تغذیــه ای اســت کــه شــامل: افــراط در مصــرف غذاهــای آمــاده، افزایــش مصــرف آبمیوهه ای صنعت ی، تنق ات، افزای ش مص رف چرب ی و قنده ای ســاده و تــرک وعدههــای اصلــی غذایــی میباشــد] 12[.
زن ان م ورد مطالع ه درک بالای ی از مناف ع رفتاره ای ارتقاء س امتی نداش تند و پی روی از اینگون ه رفتاره ا را موج ب حف ظ س امتی ،تأمی ن ان ژری ب دن و افزای ش ط ول عم ر نمیدانس تند ک ه ای ن نتای ج همس و ب ا مطالع ه طاهرپذی ر و یافتهه ای مطالع ه کرم ان س اروی ب ود] 33, 34[. اما ب ا نتایج مطالع ه Mosca و Thanavaro همس و نب ود. مطالع ه Thanavaro نش ان داد اف راد م ورد مطالع ه ک ه ش امل زنان ی فاق د عوام ل خط ر بیماریه ای ع روق کرون ر بودن د، درک بالای ی از مناف ع رفتاره ای ارتق اء س امتی داش تند و پی روی از اینگون ه رفتاره ا را موج ب ارتق اء س امت، ایج اد ح س بهت ر، افزای ش ط ول عم ر و پیش گیری از مص رف دارو میدانس تند 35], 36[. جه ت تغیی ر رفت ار، داش تن آگاه ی از مناف ع و اهمی ت تغیی ر رفت ار ض روری اس ت، ام ا کاف ی نیس ت و ب ه نظ ر می رس د ای ن تف اوت در درک مناف ع میتوان د مرب وط ب ه عوام ل فرهنگ ی، اجتماعــی –اقتصــادی، خانوادگــی و شــخصی باشــد کــه در ایجــاد تغیی ردر رفتاره ای ارتق اء دهن ده س امت دخال ت دارند.
موان ع پی ش بین ی ش ده ب ر روی قص د انج ام ی ک رفت ار و اج رای آن موثرنــد و از قوی تریــن پیشــگویی کنندههــای پیــروی از رفتاره ای ارتق اء س امت هس تند. در ای ن مطالع ه ب ا توج ه ب ه ب الا ب ودن نم ره موان ع درک ش ده احتم ال وق وع رفت ار تغذی ه ای س الم در زن ان م ورد مطالع ه خیل ی ک م پی ش بین ی می ش ود. از جمل ه مهم تری ن موان ع ذک ر ش ده در ای ن مطالع ه ع دم آگاه ی از فوای د رفت ار تغذی ه ای س الم، ع دم آگاه ی از روش طب خ س الم م واد غذای ی، اهمی ت ن دادن ب ه فوای د غذاه ای س نتی و تهی ه ش ده ب ا اص ول بهداش تی، ع دم توانای ی در ش ناخت م واد غذای ی ســالم از ناســالم و وقــت گیــر بــودن تهیــه مــواد غذایــی ســالم و تــازه بــود. بــا توجــه بــه ایــن نتایــج بــه نظــر میرســد جهــت تقویــت رفتارهــای ارتقــاء دهنــده ســامتی تغییــر در آگاهــی و نگ رش و فرهن گ جامع ه نس بت ب ه س امتی و تغدی ه س الم ب رای تغیی ر رفتاره ا ض روری اس ت و ای ن موض وع ب ر اهمی ت و تأثی ر برنامههــای آموزشــی بــر کاهــش موانــع تاثیرگــذار بــر رفتارهــای ارتق اء دهن ده س امت تاکی د میکن د، بطوریک ه Sorf و مروت ی در مطالع ات خ ود ب ه ای ن نتیج ه رس یدند ش ناخت موان ع درک شــده بــرای رفتارهــای ارتقاءســامتی و کاهــش آنهــا میتوانــد ب ه ارتق اء کیفی ت مراقب ت از بیم اران و چگونگ ی برنام ه ری زی خدم ات آموزش ی ب رای آنه ا ب ه منظ ور تغیی ردر رفت ار کم ک نمایــد] 73-93[.


دیدگاهتان را بنویسید